Bilinen adı ile “Unutulma Hakkı” ya da “İnternet Kayıtlarından Silinmeyi İstemek” olarak bahis konusu yapabileceğimiz konu hakkında İletişimci Yazar Barış Karaoğlan şu açıklamalarda bulundu:

Sosyal Medya kullanımının bu kadar yoğun olması ve artık bireyin dijital hafıza kayıtlarından silinmeyi istemesi, günümüzde en çok karşımıza çıkan durumlar olduğunu net ifade edebiliriz.

Elbette her bireyin bu hakkı mevcut fakat bazı durumlarda ciddi zorluklarla karşılaşıldığını da eklemeliyiz. Bunun için öncelikle sabırlı ve kararlı olmak gerekiyor. Yani aslında uğraşmadan bir sonucun çıkmayacağını da bilmemiz gerekiyor. Uğraşalım ama nasıl uğraşacağız? Öncelikle kendiniz ile ilgili Arama Motorlarında bulunan haber, içerik, bilgi, fotoğraf gibi verilerin nerede olduğunun linklerini bir yere kaydetmeli ve bunlarla ilgili sitelerin sahiplerine erişmeyi denemelisiniz. Bu verilerin size ait olduğunu ve neden kaldırmak istediğinizi site sahibine iletmelisiniz. Bu en çok tercih edilen ve uygulanan yöntemdir. Çünkü bilgiler size ait olduğundan, kaldırılmasını da talep etme hakkınız mevcuttur.

Örnek verecek olursak, size ya da ailenize ait hoş olmayan ya da istenmeyen resim, bilgi ve benzeri verileri sizin rızanız ile ya da rızanız dışında yayınlanmışsa kaldırılmasını istemeniz en doğal hakkınızdır. Ancak şunu unutmamalısınız; arama motorları bu içerikleri kaldıramaz, bu içeriklerin kayıtlarda çıkmasını engelleyebilir fakat bunun için öncelikle yayınlanan sitenin kendisinden kaldırılmasını sağlamalısınız. Sonrasında, arama motorlarına “Eski İçeriği Kaldırma” talebinde bulunabilirsiniz. Bu talebi yaparken de kaldırılmasını istediğiniz içeriğin linkini karşınıza çıkan sayfaya yazmanız ve talebi arama motoru yardım merkezine iletmeniz yeterli olacaktır. Yani içerik kaldırılmışsa bu talebi rahatlıkla yaparak Arama Motorlarından size ait verileri silme talebinde bulunabilirsiniz.

Bu adımı yaparken karşınıza, “Görünüşe göre site sahibi, kaldırmaya çalıştığınız görseli veya web sayfasını kaldırmamış” gibi bir mesaj çıkarsa maalesef arama motorlarından verilerinizi sildirme talebinde bulunamazsınız. “Bu içerik artık web sitesinde yok” mesajını gördüğünüz zaman “Kaldırma İsteğinde Bulun” seçeneğini seçerek linki ekleyebilir ve talebi yapabilirsiniz.

Prof Hukuk Bürosu İletişim ve Medya Danışmanı da olan Barış Karaoğlan, oldukça önemli bir hak olduğunun vurgusunu yaptığı “Unutulma Hakkı” konusunda daha detaylı bilgiler verirken; “bir web sitesinin materyali kaldırmasını sağlayamıyorsanız arama motorları, kimlik hırsızlığı ve mali dolandırıcılık riskine neden olabilecek veya başka belirli zararlara yol açabilecek kişisel bilgileri kaldırabilir” dedi.

Örnek olabilmesi adına aşağıda, yaygın kaldırma istekleriyle ilgili daha fazla öneri görebilirsiniz:

• Kişinin izni bulunmayan uygunsuz veya mahrem kişisel görselleri kaldırma
• Rızanız olmadan üretilen sahte her tür içeriği kaldırma
• Çıkar amaçlı içerik kaldırma uygulamalarına sahip sitelerdeki size ait içerikleri kaldırma
• Belirli finansal bilgiler, tıbbi bilgiler ve resmi kimlik bilgilerini kaldırma
• Zarar vermek amacıyla kişisel bilgilerin ifşa edilmesi olarak tanımlanan “kişisel bilgi toplama” içeriğini kaldırma

Yani özetle, kişisel bilgileriniz ile ilgili konuların kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Bunun için yapmanız gereken önce karar vermek, sonra bu linkleri toparlamak ve adım adım yapılması gerekenleri takip etmek.

“Arama Motorlarından Silinmeyi İstemek” konusunun, geniş resimden bakıldığında “Unutulma Hakkı” olduğunun da altını çizmeliyiz.

Bu konuda en fazla ortak fikir ise; günümüz gençliğinin, dönemsel popülerliğin de getirdiği alışkanlıklarla paylaştıkları içeriklerin ve kişisel verilerin, gelecekte kendilerinin de istemediği bir içerik olarak karşılarına çıkması diyebiliriz. Bu durumların da önüne geçilebilmesi adına 2012 yılında Avrupa Komisyonunda gündeme gelen ve temel bir hak olarak konuşulmaya başlanan “Unutulma Hakkı”, günümüzde de oldukça sık karşımıza çıkan kişisel verilerin korunması durumu ile de ortak zeminde tartışılmaya başlanmıştır.

Size ait bir verinin, sizin isteğiniz ile olsun-olmasın artık internette yer almasını istemiyorsanız bu sizin hakkınızdır. “Unutulma Hakkı” ya da başka bir deyişle “İnternetten Silinmeyi İstemek”, bireyin hak ve özgürlükleri içerisinde oldukça önemli bir yere sahip en doğal haktır.

Verinin en değerli madenler gibi olduğunu söyleyen İletişimci Yazar Barış Karaoğlan, tüm satış ve pazarlama dünyasının “veri” peşinde koştuğunu ve tüm yatırımlarını da bu alanlara yaptığını belirtiyor.

Bu konudaki açıklamalarını sürdüren Barış Karaoğlan, veri madenciliği konusuna da dikkat çekerek, artık her mecrada okuduğumuz ve birbirimizle paylaştığımız WhatsApp Sözleşmesi konusundaki kafa karışıklıklarını, daha da giderecek bilgiler verdi.

Büyük şirketler, Reklam Dünyası ve Kişisel Veri arasındaki İlişki

Büyük şirketlerin çoğu, satış ve pazarlama stratejilerini oluştururken ilk önce “hedef kitle” belirlemeye çalışır. Çünkü ulaşılmak istenen, değerli olan hedef kitledir. Buna ulaşmanın da dijital çağda en kolay ve hızlı yolu da veridir. Veriye ulaşmak isterken de tam istenene ulaşılmanın adına “kişisel veri” denir. WhatsApp sözleşmesi ile birlikte bu kadar gündeme gelmesinin sebebi de bu, kişisel bir veri tahmin ettiğimizden daha da değerli çünkü.

Hepimizin en özel paylaşımlarını bile mesajlaşma uygulamaları üzerinden yaptığımızı düşündüğümüzde, en gizli sırlarımızı dahi bilen “bu uygulamaların” olduğu gerçeğini unutmamalıyız. Bu özel sırlarımız, bizim kişiliklerimiz ile birlikte alışkanlıklarımızın algoritmasında bir pazarlama ürünü olduğumuzu maalesef kanıtlıyor.

Paylaşımlarımızda en yakın arkadaşımıza masumca yazdığımız;

“çok mutsuzum, sevgilim ile ayrıldık”

ya da tam zıt bir örnek; “acayip mutluyum, aramızda kalsın hamileyim şimdi öğrendim”

mesajlarını dikkate aldığımızda, “mutsuz olan sevgilisinden ayrılmış” verisine sahip birine izletilecek reklam listesine kaydoluyorsunuz. Aynı şekilde, “mutlu, yeni hamile” verisine sahip birine izletilecek reklam listesinde yer alıyorsunuz.

Satış ve Pazarlama stratejileri reklam dünyası ile doğrudan bağlantılıdır. Hedefe ulaşılmak isteniyorsa, hedeflenen kişiye istenilen reklamın ya da tanıtımın izletilmesi gerekir. Geleneksel Medya diye tabir edebileceğimiz Televizyon-Gazete-Dergi-Billboard gibi mecralar ile pazarlama yapmak, elbette hala piyasada kabul gören bir durum. Fakat artık reklam modellerinin de tam anlamıyla değiştiğini söyleyebiliriz. Doğru kişiye ürününün reklam ya da tanıtımını izletmek isteyen reklamveren, bu konuda reklamcıyı sorumlu tutacağından, reklamcı da (reklam ve medya şirketleri) tam hedef kişiye reklamı izletebilmek ya da gösterebilmek (video, görsel vb.) için bütçeyi doğru kullanma planına gitmek zorunda olduğunu biliyor. Çünkü bütçe ile doğru yönetilebilecek bir kampanya başarıya gidiyor, aksi durumlarda ciddi ve başarısız sonuçların oluşabilmesi kuvvetle muhtemel oluyor.

İletişimci Yazar Barış Karaoğlan’a göre en önemlisi “Kişisel Veri”

Tam burada “kişisel veri” devreye giriyor. Televizyon-Gazete-Dergi-Billboard gibi geleneksel ve daha maliyetli yolları kullanmayı bir kenara bırakan reklamveren, doğru kişiye ve istediği zaman reklamını izletebilmenin peşinde koşuyor. Bu da olması gerektiği gibi işlenmiş bir veri ile mümkün olabiliyor.

Bazı örneklerle bunu detaylandırmaya çalışırsak, bir inşaat firması, yaptığı bir toplu konut projesinin pazarlanması için reklam vermek istiyor, projenin İstanbul ilinde, Sarıyer İlçesinde olduğunu varsayalım, yapabileceği pazarlama yöntemleri belli, ya Sarıyer sokaklarına Billboard ile reklamlar verecek, ya da geleneksel modeller kullanmayı deneyecek, veyahut günümüzdeki en çok tercih edilen yöntem ile sosyal medya vb. alanları kullanmayı hedefleyecek. Bu hedeflemeyi yaparken en değerli kısmının “veri” olduğu da tam bu örnekte karşımıza çıkıyor. Sarıyer ilçesinde bugüne kadar bir ev ilanı aramış, ortalama gelir ya da birikim seviyesi o konutu alabilecek yapıda olan, son bir yıl içerisinde bu tarz aramalarını hala devam ettiren, haftada en az bir iki defa bu aramalarını artıran, ortalama yaşı şu aralıkta olan vb. gibi bilgiler ile bir veri süzgecinden de geçen kullanıcıya izletilen reklam, en doğru sonucu alabilecek reklam haline gelmiş durumda.

Tabi bu örnekleri çoğaltarak, her türlü sağlık, spor, yeme-içme, giyim, beyaz eşya, elektronik, mobilya ve birçok sektöre uyarladığımızda konu daha net anlaşılacaktır.

Hepimiz yaşıyoruz ya, bir alışveriş sitesinden herhangi bir ürün aradıktan sonra karşımıza benzer ürün reklamları çıkıyor ve bazı durumlarda hoşumuza bile gidiyor belki de, “bak ben bunu arıyordum, dur şuna da bir bakayım madem reklamı çıktı” iç seslerimiz ile alternatiflerine de bakıyoruz. İşte bu, kullanıcıyı da yakalayan ve asla peşini bırakmayan bir hedefleme yöntemi. Reklam dünyası da bu yöntemlerin etrafında yöntemler geliştirmek zorunda artık.

Aynı şekilde mecraları ve o reklamın doğru kişiye izletilmesini pazarlayan şirketlerde (yani o reklamı kullanıcının izlemesini sağlama hizmetini veren şirketler) “ben reklamınızı hedeflediğiniz kişiye izletiyorum” açıklaması ile kendilerini pazarlıyorlar. O “doğru kişiye izletme” çabası da veri madenciliğinin değerini ortaya koyuyor. Çünkü reklamın izletileceği kişiyi pazarlayan şirketler, izletildiğini size kanıtladığında izletme başına bir ödeme istiyorlar. Yani diyorlarki; ben reklamınızı sizin hedeflediğiniz kişiye izletirim ve izlettiğim reklamın parasını ödersiniz. Bu yöntem, reklamverenin için en çok istediği ve sevdiği yöntemdir. Hedef kitlesine reklamını izletmek. Dijital çağın reklam pazarlama şirketlerinin tüm açıklamaları da artık bu yönde;  “geleneksel reklam modellerinde hedef kitlenize reklamı izletmeniz mümkün olmayabilir, reklamlarınızı kimlerin gördüğünü asla bilemiyorsunuz” şeklinde ifade ederek ürünlerini pazarlarlar.

Prof Hukuk Bürosunda İletişim ve Medya Danışmanı da olan Barış Karaoğlan açıklamalarına devam ederken, reklam modellerinden de bahsetti.

Artık iki tür reklam modeli var, reklamı izletmek ve reklamı hedeflenen kişiye izletmek. Ya reklamı izletmek için bir sayı belirler ve reklamımı bu kadar kişi izlesin dersiniz. Ya da reklamı istediğiniz (hedeflenen) kişiye izletmek için o kişinin özelliklerini belirlersiniz. Özelliklerinin belirleneceği kişiyi de kullanıcı kendisi oluşturuyor. Yaptığımız kişisel paylaşımlarımızdan kim olduğumuz, nelerden hoşlandığımız, yaşımız, kilomuz, boyumuz, saç rengimizi bile bir veri trafiğinin algoritmasına kendimiz bırakıyoruz ve bize ait tüm bilgilerimiz, bizim bir ürün haline gelip pazarlanmamız anlamına geliyor.

Veri Mühendisliği daha çok tercih edilen bir meslek olacak

Yediğimiz yemek ya da içtiğimiz içeceklerin hepsindeki alışkanlıklarımız, bize izletilecek reklamları belirliyor. Yani kendi reklamımızı kendimiz belirliyoruz. Big Data (Büyük Veri) denilen ve belki biraz daha ileriye gidildiğinde “İleri Bilgi Yönetimi” olarak karşımıza çıkacak olan durum, daha ciddi tehlikelerin de karşımıza çıkabilme ihtimalini güçlendirebilir. O yüzden veri mühendisliği mesleğinin, önümüzdeki yıllarda çok fazla duyacağımız ve tercih edilecek bir meslek olacağını söyleyebiliriz. Çünkü artık bu işin bir mühendisliğin de ötesine doğru gidiyor olması kaçınılmaz bir gerçek.

Bu değişiklik ile ilgili bilinmeyenleri anlatan İletişimci Yazar Barış Karaoğlan, kullanıcıların bu sözleşmeyi onaylarken bir kez daha düşünmeleri gerektiğinin altını çizdi.

Avrupa Birliği üye ülkelerinde yaşayan kullanıcıların verilerinin diğer şirketlerle paylaşılmayacağı bildirilirken ülkemizde aynı durum geçerli değil, sözleşmeyi onaylamayanlar 8 Şubat 2021 tarihi itibariyle uygulamayı kullanamayacaklar.

Bu durumun  ülkemizde nasıl sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekmeliyiz. WhatsApp, yeni sözleşmede önemli olan detayları, cümlelerdeki kilit kelimelere saklıyor. Mesela, “Facebook şirketlerinin bir parçası olan WhatsApp diğer Facebook şirketlerinden bilgi alır ve bu şirketlerle bilgi paylaşımında bulunur” cümlesini, sözleşmenin “Diğer Facebook Şirketleri ile Nasıl Çalışırız?” başlığının altında konumlandırmış.

Masum gibi görünse de buradaki “bilgi paylaşımında bulunur” kullanımı, her türlü bilgiyi ve istatistiği paylaşacağı anlamını taşır.  Peki bunun nasıl bir sakıncası olabilir diye sorguladığımızda, Facebook şirketinin, 2016 yılında Amerika Birleşik Devletlerinde yapılan ve Donald Trump zaferi ile sonuçlanan Başkanlık seçimini doğrudan etkilediğini herkes biliyor. Şirketin CEO’su Facebook verilerini üçüncü taraf ile paylaşmakla suçlanarak bu konu ile ilgili yargılanıyor. Bu pencereden baktığımızda aslında kişisel verilen ne kadar önemli olduğunu artık hepimiz biliyoruz.

WhatsApp, yazışmaların uçtan uca şifrelendiğinin vurgusunu yapıyor ama bu durum verilerin depolandığı gerçeğini maalesef değiştirmiyor. Yani tüm verilerimiz şirketin ana makinasında bir algoritma ile depolanıyor. Şimdi ise bu algoritmanın Facebook ile paylaşılacağının onayının istendiği sözleşme aslında ciddi bir veri aktarımının her türlü konu için kullanılabileceğini anlamını taşıyor.

Aslında sözleşmede bir güvenlik açığı ya da benzer durumlarda sanki veri güvenliğinin sağlanabilmesi için kullanıcıyı koruduğu izlenimi yaratılsa da cümleler içerisine saklanan kelimeler bu durumun aslında tam olarak böyle olmadığını da kanıtlar nitelikte.

Prof Hukuk Bürosunda da İletişim ve Medya Danışmanı olan Barış Karaoğlan, aynı zamanda Kişisel Verilerin Korunması Kanununun, bu kadar gündem olduğu bir dönemde WhatsApp tarafından yapılan böyle köklü bir değişikliğinde sorgulanması gerektiğini vurguladı. Çünkü bir kişiye ait “özel” veri “kişisel” bir veri niteliği taşıyor, bu durumda kullanıcı, gizlilik sözleşmesini kabul ederek kişiselleşmiş verilerin tamamının başka bir şirket ile paylaşılmasına rıza vermiş oluyor.

Hani bir sayfadan bir ürün araştırırız ve artık karşımıza bin defa o ürün ya da benzer ürünle ilgili reklamlarla karşılaşırız ya, bu durumun WhatsApp gizlilik onayının verilmesinden sonra başka algoritmalarla ve başka yeni yapay zeka yazılımları ile karşılaşabilecek olmamız da apayrı bir konu olarak karşımıza çıkıyor.

Kişisel yazışmaların çoğunlukla olduğunu düşündüğümüzde, WhatsApp aslında ciddi bir veri madenciliği (data mining) yapabilecek bir uygulamadır. Yazıştığımız gruplar, ilettiğimiz mesajlar, resimler, videolar, yaptığımız yorumlar, verdiğimiz cevaplar, kullandığımız emojiler dahil hepsinin bir algoritma ile nasıl alışkanlıklarımız olduğunu tam anlamı ile ortaya koyabiliyorken aynı zamanda kişiliğimiz ile ilgili de ciddi bir veri oluşturuyor. Alışverimizde neleri tercih ettiğimiz, hangi tarz müzikler dinlediğimiz, ne tür filmler-diziler izlediğimiz, hangi video tarzlarının en çok ilgimizi çektiği, siyasi görüşlerimiz, politik tavrımız, okuduğumuz gazeteler, dergiler, yazarlar, eleştirdiğimiz olaylar-konular. Bunların tamamı bir algoritma ile kullanıcıya ait bir veri haline getiriliyor, bu da aslında ürünün “kullanıcının kendisi” olduğu gerçeğini bir kez daha gösteriyor.

Yani kullanıcıyı bir ürün haline getirerek pazarlayabileceği iznini açık açık kullanıcıdan almak isteyen şirketin bu zorunlu onayına ciddi itirazlar da gelmeye başlamış durumda, öyle ki, Elon Musk “Use Signal” yani “Signal Uygulaması Kullanın” diye Tweet atarak kızgınlığını ve tavrını belirtmiş durumda. Kullanıcıların ise Signal, Telegram, Viber, Bip ve benzeri uygulamaları indirip denemeye başladıklarını söyleyebiliriz. Verinin günümüz dünyasında ne kadar önemli bir kaynak olduğu gerçeğini unutmadan, bu tarz kişisel bilgilerin her türlü konu için kullanıcıyı olumsuz yönde de etkileyebilecek durumları da oluşturacağını düşünerek, gizlilik sözleşmesine onay verirken bir kez daha düşünmemiz gerektiğini hatırlatmalıyız.